Onderstaande info is ook beschikbaar in een handig A4 infoblad, deze zijn beschikbaar op de downloads pagina.

Informatie voor kindcentra
Informatie voor recreatieterreineigenaren
Informatie voor huisartsen

INFORMATIE EIKENPROCESSIERUPS:

Kindcentra

Eikenprocessierupsen zijn rupsen van de processienachtvlinder. Deze rupsen hebben brandharen. Tijdens de groei laten deze brandharen los en kunnen in de omgeving last geven voor mens en dier.

Wat moeten we doen als we een nest met eikenprocessierupsen op of vlakbij ons terrein hebben gezien?

1. Neem contact op met de eigenaar of de beheerder van het terrein (vaak is dat de gemeente) om te melden dat er nesten in de bomen zitten. Gebruik eventueel de poster om te waarschuwen.

2. Zet de boom of bomen af zodat de kinderen er niet in contact kunnen komen met brandharen.
• Zet een gebied af ter grootte van de hoogte van de besmette boom, gemeten vanaf de buitenste boomtakken.
• Als er een of een paar bomen met nesten zijn, dan is afzetten van het hele terrein niet nodig.

3. Zet eventueel ventilatieapparaten uit en sluit ramen aan de kant van besmette bomen. Doe dit ook als de wind vanuit de richting van de bomen op de ramen of ventilatieapparaten staat.

4. Zorg dat de nesten zo snel mogelijk worden weggehaald door een expert (hovenier of boomverzorger).
• Laat de nesten wegzuigen, niet wegbranden.
• Laat alle nesten uit de besmette boom verwijderen.
• Informeer/waarschuw leraren, ouders en kinderen over de aanwezigheid van de eikenprocessierups.

5. Spoel speeltoestellen en de speelplaats af met overvloedig water. Gebruik een tuinslang, geen hogedruk dit zorgt voor verspreiding van brandharen. Voer het water af naar de randen van de speelplaats of indien aanwezig een afvoerputje.

6. Vervang zandbakzand waar brandharen op liggen.

7. Kinderen die in aanraking zijn gekomen met brandharen:
• Huid afspoelen (niet wrijven of schrobben) met water: zorg dat ze daarna schone kleren aantrekken (haren blijven hangen in de kleding).
• Als afspoelen niet mogelijk is, kunt u met plakband of kledingroller de brandharen van de huid verwijderen.
• Besmette kleding apart wassen, liefst op 60°C.
• Wijs ouders op mogelijke verspreiding van brandharen in autostoeltjes. Strip de stof van de autostoeltjes met plakband of was de hoes op 60°C.
• Jeuk van brandharen gaat meestal na twee weken vanzelf weg. De jeuk kan verlicht worden door zalf met menthol, calendula of aloë vera.
• Raadpleeg de huisarts: bij ernstige, aanhoudende oog- of luchtwegklachten, of bij twijfel.

8. Houd de bomen goed in de gaten of er nog meer nesten zichtbaar worden.

9. Laat volgend voorjaar om nieuwe nesten te voorkomen de bomen bestrijden met een biologisch middel of zet natuurlijke bestrijding in. Zie voor meer inspiratie de folder over natuurlijk bestrijden.* Informeer bij uw gemeente naar goed werkende bestrijdingsmogelijkheden.

*let op: alleen natuurlijke bestrijding is nog niet effectief genoeg om geen last meer te hebben

Heeft u een vraag aan de GGD?
Vindt uw regionale GGD via www.ggd.nl

Informatie voor kindcentra
Informatie voor recreatieterreineigenaren
Informatie voor huisartsen

INFORMATIE EIKENPROCESSIERUPS:

Recreatieterrein-
eigenaren

Eikenprocessierupsen zijn rupsen van de processienachtvlinder. Deze rupsen hebben brandharen. Tijdens de groei laten deze brandharen los en kunnen in de omgeving last geven voor mens en dier.

Wat moet er gebeuren als de eikenprocessierups op het terrein is aangetroffen?

1. Neem contact op met de eigenaar of de beheerder van het terrein (vaak is dat de gemeente) om te melden dat er nesten in de bomen zitten. Gebruik eventueel de poster om te waarschuwen.

2. Laat de beheerder de boom of bomen afzetten zodat de gasten niet in contact kunnen komen met de brandharen.
• Zet een gebied af ter grootte van de hoogte van de besmette boom, gemeten vanaf de buitenste boomtakken.
• Als er een of een paar bomen met nesten zijn, dan is afzetten van het hele terrein niet nodig.

3. Zorg dat de nesten snel worden weggehaald door een expert (hovenier of boomverzorger).
• Laat de nesten wegzuigen, niet wegbranden.
• Laat alle nesten uit de besmette boom verwijderen.
• Informeer/waarschuw de gasten over de aanwezigheid van de eikenprocessierups.

4. Spoel (speel)toestellen en het verhard terrein af met overvloedig water. (Gebruik een tuinslang, geen  hogedruk dit zorgt voor verspreiding van brandharen.)
Voer het water af naar de randen van het terrein of indien aanwezig een afvoerputje.

5. Vervang zandbakzand waar brandharen op liggen.

6. Breng de EHBO/BHV op de hoogte van de volgende handelingsperspectieven voor als gasten in aanraking zijn gekomen met brandharen:
• Huid afspoelen (niet wrijven of schrobben) met lauw warm water: zorg dat ze daarna schone kleren aantrekken (haren blijven hangen in de kleding).
• Als afspoelen niet mogelijk is, kunt u met plakband of kledingroller de brandharen van de huid verwijderen.
• Besmette kleding apart en grondig wassen, liefst op 60°C.
• Jeuk van brandharen gaat meestal na twee weken vanzelf weg. De jeuk kan verlicht worden door zalf met menthol, calendula of aloë vera.
• Raadpleeg de huisarts: bij ernstige, aanhoudende oog- of luchtwegklachten, of bij twijfel.

7. Informeer/waarschuw de bezoekers over de aanwezigheid van de eikenprocessierups.

8. Houd de bomen de rest van het seizoen goed in de gaten of er nog meer nesten zichtbaar worden.

9. Laat volgend voorjaar om nieuwe nesten te voorkomen de bomen bestrijden met een biologisch middel of zet natuurlijke bestrijding in. Zie voor meer inspiratie de folder over natuurlijk bestrijden.* Informeer bij uw gemeente naar goed werkende bestrijdingsmogelijkheden.

*let op: alleen natuurlijke bestrijding is nog niet effectief genoeg om geen last meer te hebben

Hoe verwijder je brandharen van de tent of caravan?

Zie folder 2. Wat te doen bij…

Heeft u een vraag aan de GGD?
Vindt uw regionale GGD via www.ggd.nl

Informatie voor kindcentra
Informatie voor recreatieterreineigenaren
Informatie voor huisartsen

INFORMATIE EIKENPROCESSIERUPS:

Huisartsen

De eikenprocessierups is een rups die in eikenbomen voorkomt. Op een groot aantal eikenbomen in vrijwel geheel Nederland kan men voornamelijk in de maanden mei, juni en juli behaarde rupsen aantreffen. In 2018 bleek de overlast ten gevolge van blootstelling aan de brandharen van de eikenprocessierups groter te zijn dan afgelopen jaren. Daarbij schoot de capaciteit om de rupsen te bestrijden tekort. Door de klimaatverandering waarbij warmere zomers worden verwacht is het ook te verwachten dat de rups beter gedijt. De kans dat mensen zich met klachten melden bij hun huisarts is hiermee groter. Hieronder vindt u achtergrondinformatie over de rups, hoe u klachten kunt herkennen en welke behandeling toegepast kan worden.

De eikenprocessierups
De eikenprocessierups is de larve van een nachtvlinder. Ze legt haar eitjes vooral in de toppen van eikenbomen. Vanaf half april tot begin mei komen de eitjes uit. Na een aantal vervellingen, komen de rupsen in groepjes samen. Ze vormen grote nesten op de stam. ’s Nachts gaan ze ‘in processie’ op zoek naar voedsel. Als de rupsen drie keer zijn verveld, krijgen ze brandharen. Tijdens de groei laten deze brandharen los en kunnen in de omgeving last geven voor mens en dier.

Gezondheidsklachten
De brandharen kunnen zich over grote afstand verplaatsen. Bij contact dringen ze gemakkelijk in de huid, ogen en luchtwegen. Dit veroorzaakt binnen een paar uur klachten. Onderzoek laat zien dat 1-4% van de mensen met klachten de huisarts bezoekt.
• Huidklachten (97%): heftige jeuk, erytheem (dat meestal verdwijnt binnen 24 uur), later insectenbeet-achtig (soms persisterend tot 4 weken na blootstelling).
• Oogklachten (2%): Conjunctivitis, angio-oedeem.
• Luchtwegklachten (1%): loopneus, keelklachten, hoesten, kortademigheid, slikklachten. Daarnaast komen griepachtige verschijnselen voor als misselijkheid, braken, koorts en algehele malaise. Anafylactische reacties zijn zeldzaam. Wees bij ernstige oogklachten alert op de eventueel aanwezigheid van brandharen op de cornea.

Behandeling
• Overweeg een neutrale zalf, eventueel met menthol, aloë-vera of calendula. Er is geen bewijs dat deze toevoegingen effectiever zijn.
• Als de lokale effecten zeer ernstig zijn, kan een kortdurende behandeling met corticosteroïde-crème worden overwogen. De effectiviteit is niet geëvalueerd.
• Lokale en systemische behandeling met antihistaminica is te overwegen bij ernstige klachten, hoewel ook hierbij twijfels bestaan over de effectiviteit.
• Wanneer er ernstige systemische effecten zijn, lijkend op een anafylactische reactie, is behandeling conform die van een anafylactische reactie.

Wat kunt u uw patiënten (proactief) adviseren?

Handelingsperspectief patiënt
• Om verdere verspreiding van de brandharen over het lichaam te voorkomen en om verergering van ontstekingsreacties tegen te gaan is het van belang de huid goed met water te wassen en de ogen goed te spoelen met water. Eventueel kan men vlak na de blootstelling de huid strippen met plakband om de haren snel te verwijderen. Krabben en/of wrijven moet vermeden worden.
• De brandharen zijn moeilijk te verwijderen uit kleding. Het advies is de kleding zeer grondig te wassen bij hoge temperatuur (60 °C) met water en zeep. Kijk voor meer tips op onderstaande publiekscommunicatie.

Publiekscommunicatie
Er is voor dit doel voorlichtingsmateriaal beschikbaar (o.a. folders) om mensen te informeren:
• GGD website: www.oakie.info
• Thuisarts: https://www.thuisarts.nl/eikenprocessierups

Contact
Wilt u overleggen met een milieu-arts? Neem dan tijdens kantoortijden contact op met uw regionale GGD en vraag naar de afdeling Medische Milieukunde. U vindt uw regionale GGD via www.ggd.nl

Informatie voor kindcentra
Informatie voor recreatieterreineigenaren
Informatie voor huisartsen