Rupsen

Onderstaande info is ook beschikbaar in een handig A4 infoblad, deze zijn beschikbaar op de downloads pagina. Op deze pagina vindt u ook afbeeldingen om binnen de sociale media te gebruiken voor het promoten van deze documenten.

Informatie voor kindcentra
Informatie voor recreatieterreinen
Informatie voor huisartsen
Informatie voor evenementen

INFORMATIE EIKENPROCESSIERUPS:

Kindcentra

Eikenprocessierupsen hebben brandharen. Tijdens de groei (voorjaar/zomer) laten deze brandharen los en kunnen in de omgeving last geven voor mens en dier.

Ziet u een nest met eikenprocessierupsen op of vlakbij uw terrein?

  • Neem contact op met de eigenaar of de beheerder van het terrein om te melden dat er nesten in de bomen zitten. Vaak is de gemeente eigenaar of beheerder.
  • Zorg dat de nesten zo snel mogelijk worden verwijderd. Schakel hiervoor een expert in die via een geaccepteerde methode bestrijding kan uitvoeren. Experts in verwijderen van nesten zijn bijvoorbeeld een hovenier of boomverzorger. Vind meer informatie in hoofdstuk 7 van de Leidraad Beheersing Eikenprocessierups, update 2019. LET OP: We raden het branden van nesten af. Tijdens het branden gaan de brandharen niet volledig kapot. De brandharen kunnen daardoor nog steeds gezondheidsklachten geven. Bovendien blaast het vuur de haren naar de omgeving.

Is het verwijderen van de nesten niet direct mogelijk? Zolang er nesten aanwezig zijn:

  • Vermijd dan besmette bomen. Zet gebieden met besmette bomen voldoende en duidelijk zichtbaar af. Zet een gebied af van minstens 20 meter zodat kinderen, ouders of pedagogisch medewerkers niet in contact komen met brandharen.
  • Bekijk of de nesten dichtbij de ramen van de school hangen. Hangen de nesten dichtbij? Sluit dan de ramen aan de kant van besmette bomen. Doe dit ook als de wind vanuit de richting van de bomen op de ramen staat.
  • Informeer/waarschuw pedagogisch medewerkers, ouders en kinderen over de aanwezigheid van de eikenprocessierups. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld onze poster om te waarschuwen op aanwezigheid van rupsen. www.rupsen.info
  • Informeer pedagogisch medewerkers en ouders over hoe te handelen wanneer kinderen in aanraking komen met brandharen van de rups.

Vermoedt u dat de brandharen al zijn verwaaid over het terrein?

  • Vermoedt u dat er brandharen op de speeltoestellen liggen? Spoel deze toestellen af met overvloedig water. Gebruik hierbij een tuinslang, geen hogedruk reiniger. Een hogedruk reiniger zorgt voor verspreiding van brandharen. Voer het water af naar de randen van de speelplaats of indien aanwezig een afvoerputje.
  • Liggen er brandharen in de zandbak? Vervang het zandbakzand.

Wat moet u doen als kinderen in aanraking komen met brandharen?

  • Spoel de huid af met lauw water (niet wrijven of schrobben). Zorg dat kinderen daarna schone kleding aantrekken (haren blijven hangen in de
    kleding).
  • Is afspoelen niet mogelijk? Verwijder de brandharen met plakband of kledingroller van de huid.
  • Houd besmette kleding apart. Was besmette kleding grondig, liefst op 60°C.
  • Wijs ouders op mogelijke verspreiding van brandharen in autostoeltjes. Strip de stof van de autostoeltjes met plakband of was de hoes op 60°C.
  • Jeuk van brandharen gaat meestal na twee weken vanzelf weg. Verlicht de jeuk door een neutrale verkoelende zalf/crème of gel.
  • Raadpleeg de huisarts bij ernstige aanhoudende oog- of luchtwegklachten of bij twijfel.

Nesten van rupsen verwijderd? Blijf alert!

  • Houd de bomen goed in de gaten of er nog meer nesten zichtbaar worden. Nesten kunnen zich verplaatsen. Daardoor kun je de dag na verwijdering van nesten opnieuw nesten in de boom aantreffen. Soms is het nodig om meerdere malen nesten te verwijderen.
  • Overleg met de boomeigenaar of er aankomend rupsenseizoen preventieve maatregelen genomen worden. Overleg ook met de boomeigenaar wie de kosten van de maatregelen tegen de eikenprocessierups op zich neemt. Wettelijk gezien is de boomeigenaar verantwoordelijk voor de kosten van bestrijding van de eigen bomen, tenzij anders afgesproken. Ook geldt er een wettelijke zorgplicht.

Heeft u een vraag aan de GGD?
Vindt uw regionale GGD via www.ggd.nl

Informatie voor kindcentra
Informatie voor recreatieterreinen
Informatie voor huisartsen
Informatie voor evenementen

INFORMATIE EIKENPROCESSIERUPS:

Recreatie-
terreinen

Eikenprocessierupsen hebben brandharen. Tijdens de groei (voorjaar/zomer) laten deze brandharen los en kunnen in de omgeving last geven voor mens en dier.

Wat moet er gebeuren als iemand meldt dat de eikenprocessierupsnesten op het terrein aanwezig zijn?

  • De eigenaar van het terrein moet maatregelen treffen. Bent u niet de eigenaar? Neem dan contact op met de eigenaar of de beheerder van het terrein om te melden dat er nesten in de bomen zitten. Vaak is de gemeente eigenaar of beheerder.
  • Zorg dat de nesten zo snel mogelijk worden verwijderd. Schakel hiervoor een expert in die via een geaccepteerde methode bestrijding kan uitvoeren. Experts in verwijderen van nesten zijn bijvoorbeeld een hovenier of boomverzorger. Vind meer informatie in hoofdstuk 7 van de Leidraad Beheersing Eikenprocessierups, update 2019. LET OP: We raden het branden van nesten af. Tijdens het branden gaan de brandharen niet volledig kapot. De brandharen kunnen daardoor nog steeds gezondheidsklachten geven. Bovendien blaast het vuur de haren naar de omgeving.

Is het verwijderen van de nesten niet direct mogelijk? Zolang er nesten aanwezig zijn:

  • Vermijd dan besmette bomen. Zet gebieden met besmette bomen voldoende en duidelijk zichtbaar af. Zet een gebied af van minstens 20 meter zodat gasten niet in contact komen met brandharen.
  • Informeer/waarschuw gasten over de aanwezigheid van de eikenprocessierups. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld onze poster om te waarschuwen op aanwezigheid van rupsen: www.rupsen.info.

Vermoedt u dat de brandharen al zijn verwaaid over het terrein?

  • Vermoedt u dat er brandharen op de speeltoestellen liggen? Spoel deze toestellen af met overvloedig water. Gebruik hierbij een tuinslang, geen hogedruk reiniger. Een hogedruk reiniger zorgt voor verspreiding van brandharen. Voer het water af naar de randen van de speelplaats of indien aanwezig een afvoerputje.
  • Liggen er brandharen in de zandbak? Vervang het zandbakzand.
  • Informeer de EHBO/BHV over de handelingsperspectieven voor als gasten in aanraking komen met brandharen.

Wat moet de EHBO / BHV doen als gasten in aanraking komen met de brandharen van de rups?

  • Spoel de huid af met lauw water (niet wrijven of schrobben). Laat gasten na het afspoelen schone kleding aantrekken. De brandharen blijven hangen in de kleding en kunnen opnieuw voor irritatie zorgen.
  • Is afspoelen niet mogelijk? Verwijder de brandharen met plakband of kledingroller van de huid.
  • Houd besmette kleding apart. Was besmette kleding grondig, liefst op 60°C.
  • Jeuk van brandharen gaat meestal na twee weken vanzelf weg. Verlicht de jeuk door een neutrale verkoelende zalf/crème of gel.
  • Raadpleeg de huisarts bij ernstige aanhoudende oog- of luchtwegklachten of bij twijfel.

Nesten van rupsen verwijderd? Blijf alert!

  • Houd de bomen goed in de gaten of er nog meer nesten zichtbaar worden. Nesten kunnen zich verplaatsen. Daardoor kun je de dag na verwijdering
    van nesten opnieuw nesten in de boom aantreffen. Soms is het nodig om meerdere malen nesten te verwijderen.
  • Overleg met de boomeigenaar of er aankomend rupsenseizoen preventieve maatregelen genomen worden.

Overleg ook met de boomeigenaar wie de kosten van de maatregelen tegen de eikenprocessierups op zich neemt. Wettelijk gezien is de boomeigenaar verantwoordelijk voor de kosten van bestrijding van de eigen bomen, tenzij anders afgesproken. Daarnaast is er een wettelijke zorgplicht.

Hoe verwijder je brandharen van de tent of caravan? Begin met beschermende maatregelen voor u gaat schoonmaken:

  • Gebruik een mondkapje met P3 filter
  • Zet een veiligheidsbril op
  • Draag plastic handschoenen
  • Draag een wegwerpoverall
    Gooi de beschermende kleding na het schoonmaken weg. Doe de beschermende kleding direct na gebruik in een plastic zak. Knoop de zak dicht en gooi deze weg in de container. Laat de tent opgezet staan. Bij het afbreken van de tent zouden de brandharen vrij kunnen komen. Laat de tent opgezet staan tijdens het schoonmaken.
  • Caravan en nylon tent: Spoel de caravan of tent bij voorkeur af met lauwwarm water met zeepsopje en spons. Voer het water af via het afvoerputje.

Een stoffen tent is vaak moeilijker schoon te maken. De brandharen van een rups blijven makkelijker in het materiaal hangen. Probeer een stoffen tent op dezelfde manier als de nylon tent schoon te maken. Krijgt u na het schoonmaken toch gezondheidsklachten? Dan is chemisch laten schoonmaken van de tent is een optie, maar vaak is de tent vervangen dan goedkoper.

Heeft u een vraag aan de GGD?
Vindt uw regionale GGD via www.ggd.nl

Informatie voor kindcentra
Informatie voor recreatieterreinen
Informatie voor huisartsen
Informatie voor evenementen

INFORMATIE EIKENPROCESSIERUPS:

Huisartsen

De eikenprocessierups is een rups die in eikenbomen voorkomt. Op een groot aantal eikenbomen in vrijwel heel Nederland kan men voornamelijk in de maanden mei, juni en juli behaarde rupsen aantreffen. Hieronder leest u achtergrondinformatie over de rups, hoe u klachten herkent en de mogelijke behandeling.

De eikenprocessierups
De eikenprocessierups is de larve van een nachtvlinder. Ze legt haar eitjes vooral in de toppen van eikenbomen. Vanaf half april tot begin mei komen de eitjes uit. Na een aantal vervellingen, komen de rupsen in groepjes samen. Ze vormen grote nesten op de stam. ’s Nachts gaan ze ‘in processie’ op zoek naar voedsel. Als de rupsen drie keer zijn verveld, krijgen ze brandharen. Tijdens de groei laten deze brandharen los. Deze brandharen kunnen in de omgeving last geven voor mens en dier.

Gezondheidsklachten
De brandharen van de eikenprocessierups kunnen zich over grote afstand verplaatsen. Bij contact dringen ze gemakkelijk in de huid, ogen en luchtwegen. Dit veroorzaakt binnen een paar uur klachten. In gebieden met hoge plaagdruk zoekt een substantieel aantal mensen hulp bij de huisarts. Meest voorkomende klachten zijn:

  • Huidklachten (97%): heftige jeuk, erytheem (dat meestal verdwijnt binnen 24 uur), later insectenbeet-achtig (soms persisterend tot 4 weken na blootstelling).
  • Oogklachten (2%): Conjunctivitis, angio-oedeem.
  • Luchtwegklachten (1%): loopneus, keelklachten, hoesten, kortademigheid, slikklachten.

Daarnaast komen griepachtige verschijnselen voor als misselijkheid, braken, koorts en algehele malaise. Anafylactische reacties zijn zeldzaam. Wees bij ernstige oogklachten alert op de eventueel aanwezigheid van brandharen op de cornea.

Behandeling
De klachten gaan binnen enkele dagen tot 2 weken vanzelf over. Adviseer de patiënt niet te krabben of wrijven. Hierdoor kunnen brandharen die in de huid vastzitten afbreken en kan er een lichaamsvreemd eiwit vrijkomen, waarbij een histamine release ontstaat. Spoel de huid en ogen met lauw water, douche grondig. De huid kan eventueel op de ergste plekken worden gestript met plakband om de brandharen te verwijderen. Symptomatisch kunnen lokale antipruriginosa worden voorgeschreven, zoals mentholcrème en gel. Bij hevige klachten kunnen ook lidocaïne preparaten worden voorgeschreven.

Overweeg bij een allergische reactie antihistaminica, zoals loratidine. Schrijf bij ernstige klachten van systemische aard of bij extreme jeuk een oraal corticosteroïde voor.

In het geval van een anafylaxie deze als zodanig behandelen. Verwijs de patiënt naar de oogarts bij persisterende klachten, visusdaling of ernstige fotofobie.

Andere oorzaken van jeuk in de zomerperiode
Er zijn veel verschillende oorzaken voor jeuk. Denk hierbij bijvoorbeeld aan allergie, droge huid, insectenbeten, candida-infectie, urticaria, psoriasis of gordelroos. In de zomerperiode zijn hier een aantal specifieke oorzaken die meer frequent jeuk veroorzaken. Mogelijke oorzaken voor zomerjeuk zijn naast de eikenprocessierups:

  • schurft,
  • zwemmersjeuk (trichobilharzia),
  • blauwalg,
  • bedwants,
  • zonne-allergie.

Denk bij kinderen ook zeker aan kinderziekten, zoals de vijfde en zesde ziekte. Op basis van de klinische verschijnselen, beloop en potentiele bron kan vaak een goed onderscheid gemaakt worden tussen de verschillende vormen van zomerjeuk.

Wat kunt u uw patiënten (proactief) adviseren?

Handelingsperspectief patiënt

  • Voorkom verdere verspreiding van de brandharen over het lichaam om ontstekingsreacties te voorkomen of verergering tegen te gaan. Een patiënt kan dit doen door:
    • de huid goed met water te wassen
    • de ogen goed te spoelen met water.
    • vlak na blootstelling: de huid strippen met plakband om de haren snel te verwijderen.
    • vermijd krabben en/of wrijven.
  • Was kleding grondig bij een hoge temperatuur (60 °C)
    De brandharen zijn moeilijk te verwijderen uit kleding. Was kleding zeer grondig bij hoge temperatuur (60 °C) met water en zeep. Kijk voor meer tips op onderstaande publiekscommunicatie.
  • Adviseer de patiënt om de aanwezigheid van een nest in zijn directe omgeving te melden bij de eigenaar van de boom. Het is verstandig het verwijderen van nesten van de eikenprocessierups aan professionele bestrijders over te laten.

Publiekscommunicatie
Er is voor dit doel voorlichtingsmateriaal beschikbaar (o.a. folders) om mensen te informeren:

Contact
Wilt u overleggen met een arts bij de GGD? Neem dan tijdens kantoortijden contact op met uw regionale GGD en vraag naar de afdeling Medische Milieukunde. U vindt uw regionale GGD via www.ggd.nl

Informatie voor kindcentra
Informatie voor recreatieterreinen
Informatie voor huisartsen
Informatie voor evenementen

INFORMATIE EIKENPROCESSIERUPS:

Evenementen

Steeds meer evenementen vinden plaats in een groene omgeving. Regelmatig staan in deze groene omgeving eikenbomen. De afgelopen jaren zorgde de eikenprocessierups in eikenbomen voor veel overlast. In de periode van eind mei tot half juli kunnen de eikenprocessierupsen met brandharen gezondheidsklachten veroorzaken. Ook contact met oude nesten kunnen vergelijkbare klachten geven. Brandharen kunnen 6 tot 8 jaar overlast geven. Lees hoe u tijdens de voorbereidingen van het evenement al preventieve maatregelen neemt om overlast door de eikenprocessierups tijdens een evenement zo veel mogelijk te beperken.

Gezondheidsrisico’s
De brandharen van de eikenprocessierups geven klachten. De brandharen zijn zo klein dat u ze niet kunt zien. Bij contact met brandharen dringen ze gemakkelijk in de huid, ogen en luchtwegen. Dit veroorzaakt binnen een paar uur klachten zoals:
• jeuk
• bultjes of blaasjes op de huid
• een rode of branderige huid
• rode, dikke, branderige en soms ontstoken ogen

Soms lijken de klachten op een verkoudheid:
• een loopneus
• kriebel in de keel, hoesten
• moeilijk slikken
• kortademigheid

Sommige mensen reageren sterk op de brandharen en krijgen last van:
• braken
• duizeligheid
• koorts
• een algeheel ellendig gevoel

Hoe erg de reactie is, is voor iedereen anders. Komt u vaker met brandharen in contact? Dan kan u er heftiger op reageren. In sommige gevallen kunnen mensen bij contact een allergie ontwikkelen; klachten kunnen dan al binnen 30 minuten ontstaan. Ook dieren kunnen last krijgen van de brandharen van de eikenprocessierups.

Gezondheidsadviezen
De eikenprocessierups is niet uit te roeien, maar wel te beheersen. Probeer daarom op tijd preventieve maatregelen te overwegen vooraf aan het evenement. Wanneer de rupsen brandharen hebben kunt u alleen nog curatieve maatregelen inzetten. Deze maatregelen zijn vaak arbeidsintensief, kostbaar en tijdrovend ten opzichte van het nemen van preventieve maatregelen.

Preventieve maatregelen vooraf aan het evenement
Vooraf kunt u ingrijpen door het toepassen van geaccepteerde bestrijdingsmethoden.

1. Ga na of het evenemententerrein eikenbomen heeft en wie de eigenaar is van de bomen.
2. Heeft het evenemententerrein afgelopen jaren overlast gehad van nesten?
Informeer bij de boomeigenaar of gemeente of er in voorgaande jaren nesten in de bomen zaten. En bekijk de bomen op aanwezigheid van oude rupsennesten.

3. Overleg met de boomeigenaar of er preventieve maatregelen genomen mogen worden.
Overleg ook met de boomeigenaar wie de kosten van de maatregelen tegen de eikenprocessierups op zich neemt. Wettelijk gezien is de boomeigenaar verantwoordelijk voor de kosten van bestrijding van de eigen bomen, tenzij anders afgesproken. Daarnaast is er een wettelijke zorgplicht.
4. Schakel een expert in die via een geaccepteerde methode preventieve bestrijding kan uitvoeren. Bijvoorbeeld een hovenier of boomverzorger. Zie hoofdstuk 7 van de Leidraad Beheersing Eikenprocessierups, update 2019.
5. Houd de eikenbomen in de gaten of er nog rupsen zich ontwikkelen. De eikenprocessierups heeft ook grondnesten en deze zijn niet te bestrijden met de huidige preventieve maatregelen.

Maatregelen tijdens het evenement bij aantreffen rupsen
Treft u alsnog nesten met brandharen aan in de bomen? Dan kunt u het volgende doen:

  • Laat een expert alle nesten uit de besmette boom verwijderen. Zie actiepunt 4 preventieve maatregelen. We raden het branden van nesten af. Tijdens het branden gaan de brandharen niet volledig kapot. De brandharen kunnen daardoor nog steeds gezondheidsklachten geven. Bovendien blaast het vuur de haren naar de omgeving.
    ! Soms is meerdere malen verwijdering van nesten noodzakelijk. Nesten kunnen zich verplaatsen. De dag na verwijdering van de nesten kunt u nieuwe nesten in de boom aantreffen.
  • Informeer/waarschuw de bezoekers en deelnemers over de aanwezigheid van de eikenprocessierups. Verwijs voor meer informatie naar de website www.rupsen.info.
  • Is het verwijderen van de nesten niet mogelijk? Vermijd dan besmette bomen. Zet gebieden met besmette bomen voldoende en duidelijk zichtbaar af. Zet een gebied af van minstens 20 meter zodat bezoekers en deelnemers niet in contact komen met brandharen.
  • Informeer de EHBO/BHV van de volgende handelingsperspectieven voor als bezoekers of deelnemers in aanraking zijn gekomen met brandharen:
    – Huid afspoelen (niet wrijven of schrobben) met lauw warm water: zorg dat ze daarna schone kleding aantrekken (haren blijven hangen in de kleding).
    – Is afspoelen niet mogelijk? Verwijder de brandharen met plakband of kledingroller van de huid.
    – Houd besmette kleding apart. Was besmette kleding grondig, liefst op 60°C.
    – Jeuk van brandharen gaat meestal na twee weken vanzelf weg. Verlicht de jeuk door een neutrale verkoelende zalf/crème of gel.
    – Raadpleeg de huisarts bij ernstige aanhoudende oog- of luchtwegklachten of bij twijfel.

Overige tips
Een groene omgeving heeft nog meer risico’s zijn dan de eikenprocessierups. Ook ander ongedierte, zoals muggen of teken brengen gezondheidsrisico’s met zich mee. Ook kan bij extreme droogte er een risico zijn op natuurbranden. Laat u vooraf goed informeren over de locatie en informeer waar nodig ook uw bezoekers of deelnemers.

Meer informatie
Heeft u een vraag over dit onderwerp aan de GGD? Vindt uw regionale GGD via www.ggd.nl.

Voor overige vragen over gezondheid en evenementen kunt u terecht bij uw GHOR-adviseur. Vindt uw regionale GHOR via www.ghor.nl.

Informatie voor kindcentra
Informatie voor recreatieterreinen
Informatie voor huisartsen
Informatie voor evenementen